ممنوعیت تردد خودروهای فرسوده در کلانشهرها؛ جزئیات اجرای قانون در مرداد ۱۴۰۵

قانون جدید، فقط یک هشدار زیست محیطی برای صاحبان خودروهای قدیمی نیست. خودرویی که به سن فرسودگی رسیده باشد ممکن است با ممنوعیت تردد در کلانشهرها، جریمه هوشمند، محدودیت تعویض پلاک و ممنوعیت فعالیت در تاکسی های اینترنتی یا سامانه های حمل بار روبه رو شود. با این حال، اطلاعیه تازه ایدرو یک راه تنفس هم در نظر گرفته است: ثبت نام در سامانه رسمی نوسازی می تواند امکان ادامه سهمیه سوخت و تردد موقت را طبق ضوابط فراهم کند.

اصلاحیه آیین نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو در ۲۴ تیر ۱۴۰۵ به تصویب هیات وزیران رسید و در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ ابلاغ شد. فرشاد مقیمی، معاون وزیر صمت و رئیس هیات عامل ایدرو، روز ۲۳ مرداد از آغاز اجرای آیین نامه جدید از هفته بعد خبر داد. آخرین اطلاع رسانی ایدرو در ۲۶ مرداد نیز بر تداوم سهمیه سوخت و تردد آزاد ثبت نام کنندگان تا پنج سال تاکید دارد. این گزارش، آخرین جزئیات منتشر شده تا ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ را جمع بندی می کند.

ممنوعیت تردد خودروهای فرسوده از چه زمانی اجرا می شود؟

مسیر تصویب این مقررات از تیر ۱۴۰۵ شروع شد. هیات وزیران در جلسه ۲۴ تیر، اصلاح آیین نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو را تصویب کرد و مصوبه با شماره ۴۸۵۶۵ در ۱۲ مرداد به دستگاه های مسئول ابلاغ شد. این اصلاحیه دامنه مقررات را از اسقاط و گواهی اسقاط فراتر برده و برای سوخت، تردد، تعویض پلاک و فعالیت حمل و نقلی خودروهای فرسوده نیز تکلیف تعیین کرده است.

ایدرو در اطلاعیه ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد اجرای آیین نامه جدید از هفته آینده آغاز می شود. چون در این اطلاعیه روز مشخصی برای شروع جریمه دوربینی ذکر نشده، نمی توان یک تاریخ دقیق را به عنوان زمان آغاز جریمه همه کلانشهرها اعلام کرد. فعال شدن دوربین ها، تعریف کد تخلف و اعلام محدوده های اجرایی باید با اطلاعیه پلیس راهور یا مدیریت ترافیک هر شهر تطبیق داده شود.

آیا ممنوعیت از همین حالا قابل اجرا است؟

مبنای قانونی ممنوعیت از قبل وجود داشته است. ماده ۸ قانون هوای پاک، تردد، خرید و فروش، نقل و انتقال، حمل بار و مسافر و صدور گواهی معاینه فنی برای وسیله نقلیه فرسوده را ممنوع می داند. اصلاحیه مرداد ۱۴۰۵ بیشتر روی سازوکار اجرایی، تبادل اطلاعات میان سامانه ها و اعمال محدودیت هوشمند تمرکز دارد.

تفاوت مهم میان «وجود قانون» و «اعمال جریمه در خیابان» همین جا دیده می شود. ممکن است خودرو طبق قانون فرسوده شناخته شود، اما اجرای دوربینی در یک شهر هنوز به شکل کامل آغاز نشده باشد. مالک خودرو نباید این فاصله را به معنای لغو قانون بداند؛ استعلام وضعیت در سامانه نوسازی و پیگیری اطلاعیه پلیس راهور، مطمئن تر از تکیه بر تجربه تردد بدون جریمه است.

کدام خودروها مشمول ممنوعیت تردد می شوند؟

ملاک اصلی، رسیدن وسیله نقلیه به سن فرسودگی تعیین شده در آیین نامه است. در گزارش های رسمی مربوط به مصوبه جدید، خودروی سواری بنزینی با عمر بیش از ۲۰ سال، خودروی دوگانه سوز با عمر بیش از ۲۳ سال و خودروی برقی یا هیبریدی با عمر بیش از ۲۵ سال در گروه وسایل نقلیه فرسوده قرار گرفته است. سال ساخت، نوع سوخت و اطلاعات ثبت شده نزد راهور برای تشخیص وضعیت اهمیت دارد.

نگاه کردن به مدل درج شده روی کارت خودرو یک برآورد اولیه می دهد، اما نتیجه قطعی را سامانه مشخص می کند. برای نمونه، همه خودروهای مدل ۱۳۸۵ لزوما در یک روز وارد سن فرسودگی نشده اند؛ تاریخ تولید و نحوه محاسبه عمر خودرو می تواند وضعیت دو خودروی هم مدل را متفاوت کند. بهترین کار، ثبت مشخصات VIN و پلاک در سامانه رسمی و دریافت پاسخ سیستمی است.

برای مشاهده همه ستون ها در موبایل، جدول را به چپ و راست بکشید.

تاکسی ها و خودروهای باربری هم مشمول هستند

محدودیت تازه فقط خودروهای شخصی را هدف نگرفته است. تاکسی های شهری و اینترنتی، ناوگان حمل و نقل عمومی، خودروهای خدماتی و وسایل نقلیه باربری نیز پس از رسیدن به سن فرسودگی مشمول مقررات می شوند. این بخش برای راننده ای که درآمدش به خودرو وابسته است اهمیت بیشتری دارد، چون محدودیت می تواند همزمان تردد شهری و دسترسی او به سکوی کاری را متوقف کند.

سکوهای اینترنتی حمل مسافر و بار موظف شده اند خودروهای فرسوده را به کار نگیرند. بنابراین ممکن است خودرویی پیش از دریافت جریمه خیابانی، در مرحله تطبیق پلاک و اطلاعات حساب راننده از ادامه فعالیت در سامانه محروم شود. تطبیق اطلاعات خودرو با راهور، مسیر اجرای این محدودیت را بدون مراجعه حضوری فراهم می کند.

محدودیت خودروهای فرسوده فقط شامل تردد نیست

رسیدن خودرو به سن فرسودگی می تواند نقل و انتقال و تعویض پلاک آن را نیز با مانع روبه رو کند. یعنی مالک نباید تصور کند در صورت سخت شدن تردد، همیشه می تواند خودرو را مانند یک خودروی عادی بفروشد و پلاک را منتقل کند. مراکز تعویض پلاک به اطلاعات سن و وضعیت وسیله نقلیه دسترسی دارند و اجرای محدودیت به بررسی ظاهری خودرو وابسته نیست.

محدودیت حمل بار و مسافر، بخش دیگری از این زنجیره است. خودرویی که از نظر فنی هنوز روشن می شود و حرکت می کند، ممکن است از نظر قانونی اجازه ارائه خدمت نداشته باشد. همین تفاوت میان «قابل استفاده بودن» و «مجاز بودن» باعث شده ثبت نام در طرح جایگزینی خودروهای فرسوده برای مالکان خودروهای کاری به یک اقدام فوری تبدیل شود.

کدام کلانشهرها در طرح قرار دارند؟

در اطلاعیه جدید ایدرو نام شهرها به صورت یک فهرست نهایی منتشر نشده و از عبارت کلانشهرها استفاده شده است. برخی خبرها فهرست هشت شهر تهران، مشهد، اصفهان، شیراز، تبریز، کرج، اراک و اهواز را بر اساس مقررات قدیمی بازنشر کرده اند، اما این فهرست نباید بدون تایید تازه پلیس راهور به عنوان محدوده قطعی اجرای مرحله جدید معرفی شود.

مالکانی که میان دو شهر رفت و آمد دارند باید اطلاعیه هر دو شهر را بررسی کنند. دوربین ورودی محدوده یا معبر شهری می تواند پلاک را با بانک اطلاعاتی راهور تطبیق دهد و محل صدور پلاک، مانع ثبت تخلف در شهر دیگر نیست. معیار اصلی، وضعیت فرسودگی خودرو و محدوده ای است که اجرای طرح در آن فعال شده است.

جریمه تردد خودروهای فرسوده چگونه اعمال می شود؟

طبق اصلاحیه، پلیس راهور باید کد جریمه مربوط به خودروهای فرسوده را از طریق دوربین های نظارتی اعمال کند. پلاک ثبت شده در تصویر با اطلاعات نوع خودرو، سال ساخت و وضعیت آن تطبیق داده می شود. این روش به مامور مستقر در خیابان وابسته نیست و امکان ثبت تخلف در چند نقطه یا چند روز متفاوت را فراهم می کند.

تا زمان تنظیم این گزارش در ۲۶ مرداد ۱۴۰۵، مبلغ قطعی جریمه در اطلاعیه رسمی ایدرو و متن خبری مصوبه اعلام نشده است. عددهایی که بدون ارجاع به ابلاغیه پلیس در شبکه های اجتماعی منتشر می شوند قابل اتکا نیستند. پس از اعلام مبلغ و کد تخلف از سوی راهور، این بخش باید با تاریخ دقیق به روز شود.

آیا ثبت نام مانع جریمه می شود؟

آخرین اطلاع رسانی ایدرو در ۲۶ مرداد از «تداوم تخصیص سهمیه سوخت و تردد آزاد تا ۵ سال» برای طرح حمایتی نوسازی خبر می دهد. مفهوم عملی این اطلاعیه آن است که مالک ثبت نام شده می تواند در چارچوب مجوز صادر شده، مهلتی برای ادامه استفاده از خودرو داشته باشد. این فرصت، مجوز دائمی یا خروج خودرو از تعریف فرسودگی نیست.

دامنه معافیت، مدت واقعی مجوز هر خودرو و زمان انتقال اطلاعات به پلیس باید در حساب کاربری متقاضی بررسی شود. صرف ساختن حساب یا وارد کردن شماره تلفن را نباید معادل صدور مجوز تردد دانست. ثبت کامل خودرو، تایید اطلاعات و قرار گرفتن در فرآیند جایگزینی بخش های تعیین کننده هستند.

تکلیف سهمیه بنزین خودروهای فرسوده چیست؟

متن اصلاحیه برای خودروهای رسیده به سن فرسودگی محدودیت سهمیه سوخت نرخ اول و دوم را پیش بینی کرده و دریافت یا فعال سازی کارت سوخت را به ثبت نام در سامانه جایگزینی گره زده است. از طرف دیگر، معاون وزیر صمت اعلام کرده مالکان ثبت نام شده می توانند سهمیه سوخت خود را ادامه دهند. اطلاعیه ایدرو در ۲۶ مرداد نیز همین مسیر حمایتی را تایید می کند.

کارت سوخت و سهمیه یارانه ای یک مفهوم نیستند. ممکن است کارت از نظر فنی فعال باشد، اما سهمیه نرخ اول و دوم به آن تخصیص پیدا نکند. ثبت نام در سامانه، امکان استفاده از سازوکار ادامه سهمیه را ایجاد می کند؛ با این حال مقدار سهمیه، مدت برخورداری و زمان اعمال تغییر برای ناوگان شخصی، عمومی و باری یکسان نیست.

سهمیه سوخت بدون ثبت نام ادامه پیدا می کند؟

مالک ثبت نام نکرده نباید روی ادامه خودکار سهمیه حساب کند. هدف مقررات این است که خودروهای فرسوده شناسایی شوند و صاحبان آنها وارد مسیر اسقاط یا جایگزینی شوند. اتصال اطلاعات سامانه نوسازی، راهور و کارت سوخت باعث می شود اجرای این شرط به مرور از حالت دستی خارج شود.

اگر خودرو در محدوده سنی اعلام شده قرار دارد، بهتر است مالک پیش از موعد شارژ بعدی سهمیه وضعیت خود را مشخص کند. ثبت نام رایگان است و ایدرو بارها درباره دریافت پول توسط سایت ها و واسطه های غیر رسمی هشدار داده است. وعده «حفظ قطعی سهمیه» در برابر پرداخت وجه، نشانه معتبری از یک خدمت رسمی نیست.

مالکان خودروهای فرسوده باید چه کاری انجام دهند؟

اولین مسیر رسمی، مراجعه به سامانه نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده به نشانی NNHK.IR است. مالک باید اطلاعات هویتی و مشخصات خودرو مانند پلاک، شماره شاسی، شماره موتور و VIN را ثبت کند. پس از بررسی اطلاعات، گزینه های قابل استفاده برای اسقاط نقدی یا جایگزینی در حساب متقاضی نمایش داده می شود.

ثبت نام خودروهای فرسوده در این سامانه هزینه ندارد. ستاد نوسازی ناوگان ایدرو، NNHK.IR را تنها مرجع رسمی معرفی کرده و درباره سامانه های مشابه، پیامک های ناشناس و واسطه هایی که وعده دریافت تسهیلات قطعی می دهند هشدار داده است. اطلاعات سند، کد ملی و شماره شاسی ارزش سوء استفاده دارند؛ آنها را در سایت متفرقه وارد نکنید.

اسقاط نقدی بهتر است یا طرح جایگزینی؟

در اسقاط نقدی، خودرو به مرکز مجاز تحویل داده می شود و ارزش لاشه و گواهی اسقاط بر اساس ضوابط روز محاسبه خواهد شد. این گزینه برای کسی مناسب تر است که قصد خرید فوری خودروی صفر ندارد یا می خواهد سرمایه باقی مانده خودرو را آزاد کند. قیمت پیشنهادی مرکز باید با اطلاعات سامانه و تعداد گواهی های قابل صدور تطبیق داده شود.

در طرح جایگزینی، متقاضی پس از تایید به خودروساز معرفی می شود و می تواند از ظرفیت ویژه خودروهای فرسوده استفاده کند. مبلغ مورد نیاز، زمان تحویل و شرایط تسهیلات به فراخوان همان خودروساز بستگی دارد. ثبت نام در سامانه نوسازی به تنهایی به معنی خرید قطعی خودرو یا تصویب وام نیست.

تسهیلات نوسازی خودروهای فرسوده چقدر است؟

فرشاد مقیمی اعلام کرده ارزش هر گواهی اسقاط حدود ۶۰ میلیون تومان تعیین شده و برخی خودروهای سواری ممکن است سه گواهی دریافت کنند؛ در این حالت مجموع ارزش گواهی ها به حدود ۱۸۰ میلیون تومان می رسد. تعداد گواهی به گروه کاربری و نوع وسیله نقلیه وابسته است و نباید عدد سه گواهی را برای همه خودروها قطعی دانست.

بخش تسهیلات در خبرهای منتشر شده با اعداد متفاوتی بازتاب پیدا کرده است. اطلاعیه رسمی ایدرو از تسهیلات یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومانی برای تاکسی برقی، یک میلیارد تومان برای تاکسی دوگانه سوز، ۱۵ میلیارد تومان برای اتوبوس و تسهیلات ۴۰۰ و ۵۰۰ میلیون تومانی برای موتورسیکلت ها خبر می دهد. نوع ناوگان، اولویت طرح و دوره بازپرداخت در دسترسی به این منابع موثر است.

برای مشاهده همه ستون ها در موبایل، جدول را به چپ و راست بکشید.

وام ۴۰۰ میلیون تومانی به همه خودروهای شخصی می رسد؟

برخی خبرها از تسهیلات حدود ۴۰۰ میلیون تومان با نرخ تقریبی ۸ درصد و بازپرداخت سه ساله برای جایگزینی خودروهای فرسوده نوشته اند. در مقابل، اطلاعیه رسمی ایدرو که جزئیات ناوگان ها را تفکیک کرده، مبلغ ۴۰۰ و ۵۰۰ میلیون تومان را برای موتورسیکلت ها آورده است. این تفاوت باعث می شود نتوان پرداخت وام ۴۰۰ میلیونی به همه مالکان خودروهای شخصی را قطعی دانست.

متقاضی بهتر است فقط گزینه ای را معتبر بداند که در حساب کاربری سامانه نوسازی یا فراخوان رسمی خودروساز نمایش داده شده باشد. نرخ سود، مبلغ پیش پرداخت، ضامن و دوره بازپرداخت نیز باید در قرارداد بانک عامل دیده شود. تیتر یک خبر به تنهایی تعهد مالی برای بانک یا خودروساز ایجاد نمی کند.

چرا دولت روی خروج خودروهای فرسوده تمرکز کرده است؟

خودروی قدیمی فقط به دلیل ظاهر یا سال ساخت از چرخه خارج نمی شود. مصرف سوخت بالاتر، آلایندگی بیشتر، افت ایمنی و هزینه نگهداری ناوگان از دلایل اصلی اجرای برنامه اسقاط هستند. ایدرو اعلام کرده مشوق ها و محدودیت ها در مرحله نخست بر حدود یک میلیون خودروی فرسوده کلانشهرها متمرکز خواهد شد.

اجرای محدودیت بدون فراهم کردن خودروی جایگزین ارزان، فشار مستقیمی به خانواده ها و رانندگان شاغل وارد می کند. به همین دلیل ارزش گواهی اسقاط، سهمیه فروش خودروسازان و تسهیلات ناوگان عمومی در کنار ممنوعیت تردد قرار گرفته اند. موفقیت طرح زمانی مشخص می شود که ثبت نام به تحویل واقعی خودروی جایگزین منتهی شود، نه اینکه خودرو فقط از خیابان یک کلانشهر به شهر کوچک تری منتقل شود.

اطلاعیه تفکیکی ایدرو، تسهیلات ۴۰۰ و ۵۰۰ میلیون تومانی را برای نوسازی موتورسیکلت ها اعلام کرده است. پرداخت وام ۴۰۰ میلیون تومانی به تمام مالکان خودروهای شخصی هنوز در یک فراخوان رسمی و عمومی تایید نشده است.